წაღვერი - უზნარიანის ციხე (IX-X სს)

 უზნის ციხე წაღვერის თავზეა , გუჯარეთის წყლის ნაპირას. ვახუში მას უწოდებს უზნარიანის ციხეს : " კიმოთისმანის ქვევით არს ციხე, თორის -წყლის აღმოსავლეთის კიდესა ზედა, უზნარიანისა, ფრიად მაგარი" 

დაბა - წმინდა გიორგის ეკლესია (XIV ს.)

 დაბის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია გუჯარეთის წყლის გადაღმა, გამოქვაბულ კლდეზეა მიშენებული. იგი დაფარულია წიწვიანი ტყით. 

                                      

დაბა - მარიამწმინდა (XI-XIII სს)

დაბა მდებარეობს გუჯარეთისწყლის პირას. 

მასზე გადის დიდი შარაგზა ბორჯომ-წაღვერი-გუჯარეთი. 

...

აქ იყო ორი სამლოცველო-ეკლესია: ერთი შუაგულ სოფელში (მარიამწმინდა) და მეორე განაპირას, კლდის ფერდზე (წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია). 

სოფლის თავზე, მაღალ ბორცვზე ყოფილა საყარაულო, რომელსაც ახლაც უწოდებენ "ბაირაღს" და სადაც დარჩენილია ძველი ნაკოშკარი. იგი უნდა ყოფილიყო მტრის შემოჭრის დროს სიგნალის მიმცემი უზნარიანის ციხის (წაღვერი), გოგიას ციხის (ბორჯომი) და პეტრეს ციხისა (ლიკანი).